Dr. Öğr. Üyesi Gülseren DİNVAR PEKŞEN
ORCID: 0000-0002-5147-3014
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
gulseren.dinvar@comu.edu.tr
ISBN: 978-605-71074-3-5
Yayın Tarihi: 18.11.2025
Doi: 10.5281/zenodo.17640423
İklim değişikliği iletişimi (Climate Change Communication CCC) bir diğer ifadeyle iklim iletişimi; iklim eğitimi teorisini ve bu kapsamda yürütülen her düzeydeki uygulamaları kapsamaktadır. Bilim iletişimi temelinde gelişen iklim iletişimi, ampirik gözlemler, çalışmalar yoluyla elde edilen bilimsel bilgileri kamuoyuyla paylaşarak, bu bulguların görünür ve gündelik yaşamla olan ilişkisini derinleştirmeyi hedefler (Dulic ve diğerleri, 2016). Dolayısıyla iklim iletişimi; mevcut iletişim ağlarının güçlenmesinde kamuoyunun aktif katılımını ve bu katılımın gerçekleşmesi için ortaya konulan her türlü çabayı, uyum arayışını ifade etmektedir (Moser, 2010; Asmi ve diğerleri, 2019).
İklim değişikliğine karşı özellikle medya kanalında misenformasyon ve dezenformasyon taktiklerinin egemen güçler eliyle yürütülmekte olduğu, iklim şüpheciliğinin de hegemonik yapılar tarafından nasıl, hangi yollarla tetiklendiği bu bağlamda araştırma konusudur. Kahan ve diğerlerinin Nature Climate Change’de yayımlanan çalışmasına göre (2012) iklim değişikliği konusundaki anlaşmazlıkların sebebi, bilimsel değeri yüksek somut gerçekler üzerindeki anlaşmazlıklardan kaynaklanmamaktadır. Bilimsel şüpheciliğe sebep olabilecek farklılıklar; bilimsel okuryazarlık ve hesaplama becerilerindeki hatalardan, eksikliklerden değil, çoğunlukla güdümlü/kasıtlı bireysel çıkar çatışmalarından veya belli bir kimliği korumaya yönelik eğilimden kaynaklanmaktadır. Nitekim “kıyamet söyleminin benimsenmesinin, esas olarak kritik tarihsel anlarda genel kamuoyunun kalbini ve aklını kazanmak için çevre aktivistlerinin şok taktikleri” (Killingworth ve Palmer’ın 1996 s. 21) olduğu iddia edilmektedir. Bu bakımdan kitlelere karamsarlık aşılamak, kitlelerin iklim değişikliğinin kötü etkinlerinden yakınmalarını sağlamak etkili bir çözüm sunmayacaktır. Öte yandan psikolojik sınırı kırmak, katılımı artırmak için “koruma yanlısı eylemin toplumsal, ekonomik veya teknolojik faydalarına odaklanmak” etkili bir yol olarak öne çıkmaktadır (Nature Climate Change, Bain et al., 2012) Bu bakımdan iklim iletişimi, aktivist amaçları da olan ekoloji temelli tüm bilinçli eylemlerin planlı görünümüdür.
Bu kapsamdaki tüm planlamalar açık ya da dolaylı olarak halkın ekosisteme ilişkin farkındalığını, anlayışını ve/veya aktif katılımını artırmayı hedefleyen her türlü girişimi kapsamaktadır. Bu süreç yalnızca bilgi aktarımını, bilinçlenme süreçlerini değil aynı zamanda bütünsel ekolojiye uygun bir yaşamsal ortamın inşa edilme sürecini de kavramsallaştırmaktadır. Ortak anlamların ekosistem lehine yeniden düzenlenmesi ve toksik söylemlerin yeni, bütüncül, eşit değerlilik esaslı, onarıcı bilimsel çerçevenin kavramsallaştırması adına ekoeleştirel bir çerçeve benimsenir. O halde iklim iletişimi ekosisteme dönük hor görü ve kör bakışa karşı müdahale etme gibi aktivizm hedefleri olan, manifesto niteliğindeki sosyal bir girişim olarak da özetlenebilir.
Hükümetler ve etkiletişim gücü dikkat çekici seviyelerde yüksek kuruluşlar tarafından yürütülen, yaşam tarzı değişikliklerini hedefleyen kampanyalar önemli iklim iletişimi faaliyetleri arasında gösterilebilr. Örneğin; AB’nin farkındalık kampanyaları: “You Control Climate Change” (İklim Değişikliğini Sen Kontrol Ediyorsun) aynı zamanda sanat temelli eylemler, katılımcı projeler iklim iletişiminin yaygınlaşmasında önemli atılımlardır. Ancak iklim risk algısının ve politika tercihlerinin belirlenmesinde duygu, imgeleme ve değerler de önemli bir rol oynamaktadır (Leiserowitz 2006). Sosyal bilimler alandaki pek çok disiplin içerisinde de bilhassa bu köklü çoğu hatalı değerler sistemine ilişkin yerleşik algıların dönüşmesine dönük çalışmalar yürütmektedir. İklim iletişimi faaliyetleri bakımından ciddi bir boşluğu dolduran ekoeleştiri, ekosinema, ekomedya çalışma alanları; ekolojik fayda açısından kültür anlatılarının mevcut pozisyonunu tahlil etmekte ve eleştiri ögesine dönüştürerek, kitlelerin bilinç eşiğini yükseltmeye dönük çalışmalar ortaya koymaktadır. Ekoeleştiri ve onun alt kırılımları; ekolojik yıkımı önlemek, doğayı korumak amaçlı kültürel alanda verilen ekolojik mücadelenin önemli bir savunum aracı olarak, iklim kültürünün yaygınlaşmasına anlamlı katkılar sunmayı hedefler. Bu sorumluluk bilinciyle edebi metinleri, sinema ve medya anlatılarını yeşil bir okumadan geçirerek öne çıkardıkları söylemleri, görsel işitsel materyalleri inceleme alanı haline getirir.
İklim iletişiminin tüm görev, sorumluluk ve motivasyonunu benimseyerek; iklim değişikliğine dönük yeni düşünce kanallarını inşa ederek, düşünme ve düş gücünü ekosistemik fayda lehine düzenlemeyi dener. İletişim araçlarını, sistem yapısını, sorunlara ilişkin öneri mekanizmasını da genellikle derin ekoloji üzerinden işletir. Derin ekoloji, Norveçli düşünür Arne Dekke Eide Næss tarafından 1972 yılında geliştirilen, doğaya yaklaşımındaki yanlış tutumlarına, üstünlük veya aşağılık gibi değerler sistemine, türler arası bir hiyerarşiyi takip etmenin kusurlu taraflarına, bilhassa doğanın insanı kendini gerçekleştirmekteki rolüne ilişkin çözümlemeler bütünüdür (Dinvar Pekşen, 2023, 28) Nitekim derin ekolojiden etkilenen iklim iletişimi faaliyetleri yalnızca insanla ve onun medeniyet alanıyla değil, her türlü organizmayla kurulan kültürel birikimle ilgilenmeyi öncelikli hale getirmesi gerekir. Doğanın yalnızca doğal, el değmemiş ortamlardan oluşmadığını, aynı zamanda bayındır ve inşa edilmiş manzaraları, bu manzaraların doğal unsurları ile görünüşleri ve bu doğal unsurlarla kültürel etkileşimleri de kapsadığı savunulmalıdır (Wallace ve Armbruster, 2001, s. 4). İklim iletişimi faaliyetleri ekosistemik dengenin örgütsel olarak tesis edilmesi konusunda önemli bir savunum alanıdır. Bu bağlamda iklim iletişimi adına yürütülen tüm faaliyetler; sağlıklı bir iklim okuryazarlığını tesis etmek adına, toplumların bilinç düzeyini ve iklim farkındalığını yükseltmek amacıyla planlanmalıdır. İklim iletişimi de özü itibariyle tarihsel diyalektik üzerine yeni düşünme alanlarını açarak; ekosistem temelinde ilerleyecek, ekosistemdeki yıkımı durduracak yeni bir diyalektik ortamı tesis etme girişimi olarak ifade edilebilir.
Anahtar kelimeler: Kültürel Ekoloji, Ekosinema, Ekomedya.
Kaynakça
Armbruster, S. T., Manchanda, R. V., & Vo, N. (2022). When Are Loss Frames More Effective in Climate Change Communication? An Application of Fear Appeal Theory. Sustainability, 14(12), 7411.
Asmi, F., Anwar, M. A., Zhou, R., Wang, D., & Sajjad, A. (2019). Social aspects of ‘climate change communication’ in the 21st century: a bibliometric view. Journal of Environmental Planning and Management.
Ballantyne, A. G. (2016). Climate change communication: what can we learn from communication theory?. WIREs Climate Change, 7(3), 329–344.
Dinvar Pekşen, G. (2023). Ekoeleştiri-ekosinema: Hollywood bilimkurgu sinemasında doğa ve iklim izlekleri, Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tez) Eskişehir.
Dulic, A., Angel, J., & Sheppard, S. (2016). Designing futures: Inquiry in climate change communication. Futures.
Gruber, M. (2025). Climate politics in populist times: Climate change communication strategies in Germany, Spain, and Austria. Routledge.
Jacobson, S. K., Seavey, J. R., & Mueller, R. C. (2016). Integrated science and art education for creative climate change communication. Ecology and Society, 21(3), 30.
Leiserowitz, A. A. 2006. “Climate Change Risk Perception and Policy Preferences: The Role of Affect, Imagery, and Values.” Climatic Change 77 (1–2): 45–72. doi:10.1007/s10584-006-9059-9.
Markowitz, E. M., & Guckian, M. L. (2018). Climate change communication: Challenges, insights, and opportunities. In Psychology and Climate Change.
Moser, S. C. (2010). Communicating climate change: History, challenges, process and future directions. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 1(1), 31–53.
Stammen, L., & Meissner, M. (2022). Social movements’ transformative climate change communication: extinction rebellion’s artivism. Social Movement Studies.
Tan, C. K., UNU/GEIC. (2008). Innovative climate change communication: team minus 6%. United Nations University.
Thompson, C., & Schweizer, M. (2008). Innovative climate change communication. National Communication Association (NCA).
Wallace, K. R. and Armbruster, K. (2001). Introduction: why go beyond nature writing, and where to? K. R. Wallace & K. Armbruster (Editörler), Beyond nature writing: expanding the boundaries of ecocriticism içinde (s. 1-25). Charlottesville: University Press of Virginia.
Wardekker, A. (2004). Risk communication on climate change: Barriers, strategies and policy implications. Utrecht University.
